Gepubliceerd: maandag 31 maart 2008 23:00
Update: maandag 31 maart 2008 23:01
In België begint vrijdag de Literaire Lente, een internationaal festival met het nodige Vlaamse talent. Waarom lopen Nederlanders opeens zo warm voor die van oudsher besmuikte buren?
Ze hebben taalgevoel, stijl en ambitie en zijn populairder dan ooit: Vlaamse auteurs. Vroegen wij ons een half jaar geleden vertwijfeld af wie na de dood van Jan Wolkers in zijn voetsporen kan treden (Arnon Grunberg? Moet dat? Heleen van Royen? No way!), in Vlaanderen draait een hele generatie aan nieuwe Hugo Clausen al jaren warm.
En nog bijzonderder: waar Nederlandse auteurs in Vlaanderen amper gelezen worden – bestsellers Knielen op een bed violen en Joe Speedboot deden er verdraaid weinig – vinden jonge Vlamingen als Dimitri Verhulst, Stefan Brijs, Saskia de Coster, Christophe Vekeman, Yves Petry en Annelies Verbeke juist in Nederland steeds beter aftrek.
‘Het Bart Peeters-effect’, noemt hoogleraar moderne letterkunde Jaap Goedegebuure dit smalend. ‘Niet al te oude Vlamingen, en zeker ook Vlaamse auteurs, zijn leuk om te zien, grappig, vlot, sexy, en vooral ook goedgebekt. In alle genoemde opzichten zijn ze vaak beter dan Nederlanders; ze winnen ook altijd het Nationaal Dictee.’
Maar dat de toch niet bepaald als Colin Farrell uitziende Nederlandse Gentenaar Marc Reugebrink zaterdag de Gouden Uil 2008 won en Vlamingen Marc Legendre en Koen Peeters (Grote Europese roman) genomineerd zijn voor de Libris geeft aan dat er misschien meer aan de hand is.
‘Niemand heeft een sluitende verklaring’, zegt Annelies Verbeke, de schrijfster die hier goed verkoopt met Slaap! (2003), Reus (2006) en Groener gras (2007), ‘maar er is een soort inhaalrace aan de gang. Tot tien jaar geleden hoorde je bij jullie weinig over Vlaamse auteurs, nu juist veel. Ik denk dat figuren als Herman Brusselmans en Tom Lanoye van onschatbare waarde zijn geweest. Die hebben ons een andere richting op laten kijken. Zij hebben toch de rock-’n-roll in de Vlaamse literatuur gebracht.’
Christophe Vekeman: ‘Misschien is de jongste oogst auteurs in Nederland gewoon niet zo best.’ Weer een ander scenario: dat Vlaamse auteurs ambitieuzer schrijven, minder uit hobbyisme. ‘In Vlaanderen zijn heel wat schrijvers van tussen de dertig en de veertig die net als ik echt proberen iets anders te doen. Jullie in Nederland zijn te veel bezig met mode.’
‘Misschien komt het ook doordat de Vlaamse auteurs zich minder op de echt gewestelijke Vlaamse traditie focussen’, voegt Peter Nijssen, uitgever bij de Arbeiderspers (en van Christophe Vekeman) daar aan toe. 'Ze schrijven niet meer zo Vlaams en bloemrijk als Louis Paul Boon, maar gaan meer op in een westelijke literaire canon. De Vlaamse auteurs van nu zijn toch meer beïnvloed door Amerikaanse literatuur, daardoor is het toegankelijker voor ons. Meer straatrumoer en Bret Easton Ellis.’
Vekeman zelf (wiens Lege Jurken nu net uit is) is het daar niet mee eens. ‘Natuurlijk laten we ons inspireren door buitenlandse literatuur. Maar dat is geen nieuw fenomeen. Voor De Metsiers liet Hugo Claus zich inspireren door Faulkner.’ Desalniettemin is Vekeman, vorige week nog door Susan Smit ‘een heel groot Nederlandstalig talent’ genoemd, zich er ook van bewust dat steeds meer Nederlanders denken dat er meer Vlaams dan Nederlands schrijftalent is. ‘Met excuus, maar ik kan echt geen vijf Nederlandse jonge auteurs noemen.’ Maar volgens Vekeman komt dat ‘gewoon door de aloude kloof tussen Nederland en Vlaanderen. De ander is en blijft buitenland.’
Om die kloof te dichten schrijft Vekeman bewust ‘Nederlands’ en geen Vlaams, net als Annelies Verbeke. Vekeman: ‘Dat is een esthetische voorkeur. Ik heb zelf een bloedhekel aan Vlaamse auteurs die nog steeds in een soort bloemrijke streektaal schrijven, zoals een Tom Lanoye. Dat vind ik niet van deze tijd, het is logisch dat dat niet werkt in Nederland.’
Kort door de bocht, vindt Geert Joris, directeur van Boek.be (de Vlaamse CPNB) al deze argumenten. ‘De geëmancipeerde Vlaamse auteur durft juist ook ‘Vlaams’ te schrijven. De Vlaamse taal is nu eenmaal rijker. Dimitri Verhulst schrijft zeer ‘Vlaams’ en laat juist bij uitstek zien dat je Vlaanderen niet zomaar uit de Vlaamse literatuur haalt. Ik kan me De Helaasheid der dingen zelfs niet in het Nederlands voorstellen. Die hele groeiende populariteit van Vlaamse schrijvers is volgens mij gewoon iets wat jullie in Holland nu heel strak vinden om te zien. Ja, strak.’
De Literaire Lente in Gent duurt van 4 tot 12 april.