Juryverslag Taalunie Onderwijsprijs 2004
Op initiatief van het Platform Onderwijs Nederlands (PON) stelde de Nederlandse Taalunie een jaarlijkse prijs in voor projecten of scholen die zich op een innovatieve en doeltreffende wijze onderscheiden op het gebied van onderwijs in en van de Nederlandse taal. In 2001 werd de prijs een eerste maal uitgereikt aan een project voor het basisonderwijs, De Babbeldoos. In 2002 werd de prijs uitgereikt aan een project voor het voortgezet/secundair onderwijs, Luisteren en spreken.
De Taalunie Onderwijsprijs heeft in 2003 een hervorming ondergaan en wordt nu tweejaarlijks uitgereikt aan een project voor het basisonderwijs én aan een project voor het voortgezet/secundair onderwijs. De prijs voor het jaar 2004 gaat dus voor het eerst naar twee projecten.
Genomineerden 2004 basisonderwijs: Genomineerden 2004 voortgezet/secundair onderwijs:Basisonderwijs
De jury voor het basisonderwijs kon zich buigen over 17 projecten. Acht projecten werden geselecteerd voor een tweede juryronde. Deze projecten werden bezocht door een prospector die een uitgebreid dossier samenstelde op basis waarvan de jury zich een oordeel kon vormen over de verschillende projecten. De prospectoren ontmoetten gedreven teams, waarvan het enthousiasme en de inzet overweldigend waren, voerden gesprekken met leerlingen en werden ook daar geraakt door de betrokkenheid.
De jury was van mening dat er verscheidene interessante en overtuigende projecten deelnamen aan deze editie van de Taalunie Onderwijsprijs. Uiteindelijk nomineerde de jury drie projecten, maar zij wou benadrukken dat de overige vijf projecten meer dan een pluim verdienen. Het ingeslagen pad vormt reeds een verrijking van het onderwijs Nederlands en verdient aanmoediging en navolging. Een stevige didactische onderbouw en een blijvende zoektocht naar inspiratie, creativiteit en verdieping waren aanbevelingen van de jury aan de ingezonden projecten.
Juryverslag Spelen-d-leren-spelen (basisonderwijs)
In het project Spelen-d-leren-spelen krijgen de (voornamelijk anderstalige) kinderen van de Nederlandstalige Sint-Paulusschool in Brussel het hele schooljaar lang tijdens de middagpauze een aanbod van motiverende workshops en spelvormen. Hierdoor krijgt hun 'spontane' en natuurlijke taalgebruik Nederlands extra kansen en verbetert het algemeen schoolklimaat. Spelen-d-leren-spelen verrijkt de vrije tijd van de kinderen op een structurele manier. De talige interactie tussen de kinderen en de leerkrachten vormt een belangrijke aanvulling op het leren in de klas. Resultaat: zowel binnen als buiten de klas(m)uren maken de kinderen meer en adequater gebruik van het Nederlands.
De jury is het erover eens dat Spelen-d-leren-spelen een boeiend project is dat de taalvaardigheid Nederlands van de veelal anderstalige leerlingen verbetert. De ongedwongen spelcontext en de sociale interactie met medeleerlingen kunnen bovendien een positieve invloed hebben op de non-verbale vaardigheden van de kinderen. De verschillende workshops vormen een gevarieerd aanbod en bieden bijgevolg verschillende talige contexten waarmee de anderstalige kinderen zonder dit project niet in aanraking zouden komen. De jury zou graag de aanbeveling willen doen om nog gerichter te werken aan talige doelstellingen binnen de workshops. Een pluspunt is dat het project zeer goed overdraagbaar is. Met weinig middelen worden kinderen onbewust geconfronteerd met een gevarieerd en speels taalaanbod zodat zij zelf ervaren dat taal en lezen ook leuk kunnen zijn.
Juryverslag Taalvorming (basisonderwijs)
Het project Taalvorming vormt de basis van het héle taalonderwijs in basisschool de Avonturijn in Amsterdam. Centraal staat het vertel- en schrijfproces van de kinderen dat leidt tot authentieke geschreven teksten. Deze eigen teksten worden bovendien volledig ingebed in de lessen taalbeschouwing en begrijpend lezen. Het project wordt door het hele team gedragen en de betrokkenheid van de kinderen is groot. Taalvorming is geschikt voor alle kinderen, met name ook de sociaal- en taalzwakkere kinderen. Bovendien heeft het een positief effect op het gedrag van leerlingen.
De jury vindt het project Taalvorming een indrukwekkend initiatief onder meer omdat het gaat om een totaalconcept dat in de hele school geïntegreerd werd en dat vertrekt vanuit de kinderen zelf. Het project vormt een mooi voorbeeld van innovatief methode-overstijgend onderwijs en is overdraagbaar. De sterke didactische lijn en het gebruik van authentieke teksten verdienen lof. Het feit dat het leerkrachtenteam zich in zijn geheel achter dit project geschaard heeft en zich bewust is van de verdere groeimogelijkheden van Taalvorming binnen de Avonturijn, verzekert bovendien de toekomst van het project.
Juryverslag Het Verhalen-Atelier (basisonderwijs)
Het Verhalen-Atelier is een lees- en schrijfproject van de De la Reyschool in Den Haag, een basisschool met meer dan de helft allochtone leerlingen. Hier maken de kinderen hun eigen boeken en films. Ze werken daarbij rond thema's uit de methodes voor taal, lezen en wereldoriëntatie en gebruiken computer en digitale camera. De leerkrachten zijn enthousiast en stellen meer betrokkenheid bij het gebruik van de Nederlandse taal vast. Ze ervaren dat de kinderen diepere en rijkere betekenissen van taalgebruik leren hanteren en beter gaan schrijven.
De jury is van mening dat het project erin slaagt binnen het reguliere onderwijs innovatief om te gaan met het onderwijs in en van het Nederlands. Kinderen worden gemotiveerd en gestimuleerd in uiteenlopende talige, creatieve en sociale vaardigheden en leren omgaan met nieuwe media. Het enthousiasme en de betrokkenheid die de leerlingen tonen voor taal, kunst en cultuur is lovenswaardig. Het project is bovendien goed doordacht, pedagogisch onderbouwd, tastbaar en makkelijk overdraagbaar.
Voortgezet/secundair onderwijs
Er werden 12 projecten ingezonden voor het voortgezet/secundair onderwijs. Acht projecten werden geselecteerd voor een tweede juryronde. Deze projecten werden bezocht door een prospector die een uitgebreid dossier samenstelde op basis waarvan de jury zich een oordeel kon vormen over de verschillende projecten. De prospectoren bezochten scholen en betrokken instellingen die zich op enthousiaste wijze inzetten voor het onderwijs in en van het Nederlands. Drie projecten werden genomineerd voor de Taalunie Onderwijsprijs 2004.
Juryverslag Bazar in Zeeland (voortgezet/secundair)
JJongeren lezen weinig, jongeren in het beroepsonderwijs lezen helemaal niet? In Zeeland bewijst het project Bazar het tegendeel. Meer dan 2 000 leerlingen van acht vmbo-scholen gaan bijna wekelijks aan de slag met romans, kranten, tijdschriften, poëzie, strips, film en theater. Docenten zien het enthousiasme van hun leerlingen voor lezen toenemen, bibliothecarissen stellen vast dat jongeren meer boeken ontlenen en scholen voelen zich structureel ingebed in een breed netwerk van bibliotheken, filmhuizen en ondersteunende instanties.
De jury is het erover eens dat de culturele participatie en het leesplezier die opgewekt worden bij de doelgroep erg lovenswaardig zijn. Door de ervaringsgerichte aanpak worden de vmbo-leerlingen gestimuleerd en gemotiveerd. De docenten ervaren dat het project resultaten oplevert. De specifieke invulling die men in Zeeland aan Bazar heeft gegeven is opmerkelijk. De brede interculturele opzet, het samenwerkingsverband tussen talrijke scholen, bibliotheken en andere culturele instellingen en de betrokkenheid van reformatorische scholen bij het project zijn daarbij sterke punten. Het project is goed overdraagbaar naar andere scholen.
Juryverslag Het huis van mijn grootmoeder (voortgezet/secundair)
Wat kan zowel allochtone als autochtone jongeren interesseren? Verhalen van vroeger misschien, of nog beter: de verhalen van hun eigen grootmoeder. In acht Amsterdamse scholen halen jongeren sinds enkele jaren herinneringen op aan hun grootmoeder, de verhalen die zij hen als kind vertelde. De verhalen worden onderdeel van een echte praatshow en krijgen een vaste stek op een grootmoederwebsite. Studenten in de lerarenopleiding begeleiden het project. En aan het eind komen de grootmoeders zelf naar de school…
De jury is van mening dat het een sympathiek laagdrempelig project betreft waarbij verschillende talige vaardigheden van de jongeren aangesproken worden. Het project kan vakoverschrijdend ingevuld worden en is bij uitstek overdraagbaar. Het interculturele aspect en het feit dat kinderen op een speelse wijze leren omgaan met ICT verdienen lof. De motivatie en het enthousiasme van de deelnemers is duidelijk. De jury zou nog meer verdieping wat betreft taaldidactiek Nederlands toejuichen evenals een inbedding in of kruisverbanden naar het reguliere onderwijs.
Juryverslag De Toren van Babel (voortgezet/secundair)
In Vlaanderen krijgen twaalf- tot achttienjarige anderstalige nieuwkomers een jaar lang een taalbad in de onthaalklas. Daarna stromen zij door naar het regulier onderwijs. Voor veel kinderen en jongeren is deze overstap een brug te ver. Velen schieten op inhoudelijk en talig vlak tekort. Tot voor enkele jaren weigerden vervolgscholen zelfs ex-onthaalklassers, omdat ze er niet mee vertrouwd waren. De Toren van Babel, een onthaalschool voor het secundair onderwijs in Gent, vond manieren om deze knelpunten weg te werken. Snuffelstages, vervolgcoaches, klasdoorbrekende projecten en samenwerking met de lerarenopleiding geven de anderstaligen meer kansen op een geslaagde doorstroming. De aanpak van de Toren van Babel blijkt zo goed te werken, dat alle Gentse onthaalscholen het systeem hebben overgenomen.
De jury is van mening dat het een verdienstelijk project betreft dat antwoorden zoekt voor een aantal problemen die allochtone nieuwkomers ondervinden. De individuele begeleiding van de leerlingen en de wijze waarop een netwerk uitgebouwd werd, verdienen navolging. De betrokkenheid van de school bij het welzijn en de taalverwerving van de leerlingen is exemplarisch. Het project is sterk didactisch onderbouwd en is in Vlaanderen al overgedragen naar andere scholen. De taalvaardigheid van de leerlingen is na een korte periode in het Nederlandse taalgebied indrukwekkend.
Wegwijzer – Colofon – Contact – Vrijwaring – Opmerkingen en reacties
